The Hanafi Jurist Abū’l-Fatḥ al-Walwālijī and His Work al-Fatāwā al-Walwālijiyya
DOI:
https://doi.org/10.69892/diwan.2026.222Keywords:
Islamic law, Hanafi school, Abū’l-Fatḥ al-Walwālijī, al-Fatāwā al-Walwālijiyya, FatwāAbstract
Abū’l-Fatḥ al-Walwālijī (d. 540/1146), a Ḥanafī jurist, imam, teacher, qāḍī and scholar, was an important Muslim scholar who lived in the Tokharistan region attached to Balkh. His al-Fatāwā al-Walwālijiyya, composed in the late fifth/eleventh and early sixth/twelfth centuries, is known to have been highly influential during the Abbasid period and especially in the Ottoman state. Al-Walwālijī studied with leading scholars—such as Abū Muḥammad al-Qaṭāwānī (d. 506/1112), Abū Muʿīn al-Nasafī (d. 508/1115), Muḥammad b. Aḥmad b. ʿAlī al-Kazzāz (d. 520/1126) and Ṣadr al-Shahīd ʿUmar b. ʿAbd al-ʿAzīz (d. 536/1141)—which contributed to his breadth across the Islamic sciences. Considering knowledge a trust, he trained notable students, including Abū Saʿd ʿAbd al-Karīm b. Muḥammad al-Samʿānī (d. 562/1166) and Iftikhār al-Dīn ʿAbd al-Muṭṭalib al-Ḥalabī (d. 616/1219). Although not a prolific author, only two works are attributed to him by name—al-Fatāwā al-Walwālijiyya and al-Amālī fī’l-fiqh—of which only the former survives. The extant al-Fatāwā al-Walwālijiyya is known to have made significant contributions to the Ḥanafī fatwā and nawāzil literature and functions as a rich compendium of fiqh. Frequent references to it in the epitomes, commentaries, supercommentaries and fatwā collections of eminent later scholars—such as Abū’l-Barakāt al-Nasafī (d. 710/1310), Sirāj al-Dīn ʿUmar al-Miṣrī (d. 1005/1596) and Ibn ʿĀbidīn (d. 1252/1836)—attest to its importance. Regrettably, the work has received little dedicated study in the Islamic world and has remained almost a concealed treasure. This article examines al-Walwālijī’s scholarly life and his fatwā collection, identifying his contributions to Islamic law, particularly to the fatwā and nawāzil tradition.
References
1. Asien-Afrika-Institut. uni-hamburg.de. Archived from the original on 2012-05-09.
2. Ayhan, Fulya Yasemin. Dürerü’l Hükkam Şerh-i Mecelleti’l Ahkâm Vekâlet Kitabının Metin ve Kaynak Çalışması, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya:2007.
3. Bağdâdî, Ebû Abdillâh Şihâbüddîn Yâkūt b. Abdillâh el-Hamevî el-Bağdâdî er-Rûmî el-. Mu’cemü’l-Büldân. Dâru’l-kütübi’l-Arabî, Beyrut: 1990.
4. Bağdatlı İsmâil Paşa. Hediyyetü'l-Ârifîn, esmâʾü’l-müʾellifîn ve âsârü’l-musannifîn. Dâru İhyâi't-Türasi'l-Arabi, Beyrut: 1951.
5. Bedehşi, Mirza Sang Muhammed. Tarihi Bedahşan. Farsça, Muasisei Ferhangi Cihangir, Afganistan, Kabil: 1367.
6. Bosworth, Clifford Edmund. Tarihi Gaznaviyan. trc, Hasan Anuşe, İntişarat Emir Kabir, Tahran:1378.
7. Cemalzadah, Halıd, Bologfa. “Velvâlic (Rüstaq)” Meyvend, Kabil: 1390.
8. Efendioğlu, Mehmet. “es-Sem’ânî, Abdülkerîm b. Muhammed ”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2009).
9. Güler, Zekeriya. “Rebî‘ b. Ziyâd”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2007).
10. Haskefî, Alaeddin Muhammed b. Ali b. Muhammed. ed-Dürrü'l-Muhtâr fi tenviri'l-ebsâr. thk; Abdülmün'im Halil İbrahim, Darü'l-Kütübi'l-İlmiyye Beyrut: 2019.
11. Hayreddin Ziriklî. Ḳāmûsü terâcim li-eşheri’r-ricâl ve’n-nisâ mine’l-ʿArab ve’l-müstaʿrebîn ve’l-müsteşriḳīn. nşr. Züheyr Fethullah, Dârü’l-İlm li’l-Melâyin, Beyrut: 2002.
12. Heyet, el-Fetâvâ’l-Hindiyye, Mektebetü'l-Habibiyye, Karâçî, Pakistan, ts.
13. Heyet. Hudûdü’l-ʿâlem mine’l-meşrik ile’l-mağrib. thk. Yusuf el-Hadi, Darüs-Sekafiyye li’n-Neşr, Kahire: 1999.
14. İbn Âbidin, Muhammed Emin b. Ömer b. Abdulazîz ed-Dımaşki. Haşiyetü Reddi’l-Muhtâr ale’d-Dürri’l-Muhtâr, İstanbul:1984.
15. İbn Kutluboğa. Tacü’t-Terâcim fi Tabakâti’l-Hanefiyye. Matba’atü’l Âni, Bağdad: 1962.
16. İbn Manzur. Ebu'l-Fadl, Cemalüddin Muhammed b. Mükerrem. Lisanül- Arab. Beyrut: ts.
17. İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm b. Muhammed el-Mısrî. el-Baḥrü’r-râʾiḳ Şerhu Kenzü’d-deḳā’iḳ, nşr. Şeyh Zekeriya Umeyrât, Beyrut: 1997.
18. İbn Şihne, Ebü’l-Velîd Lisânüddîn Ahmed b. Muhammed b. Muhammed es-Sekafî el-Halebî. Lisânü’l-Hukkâm fî Marifeti’l-ahkâm, trs.
19. İstahrî, Ebû İshak İbrahim. el-Mesâlik ve’l-Memâlik. İntişarat Tarihi Miras Milel, İran: 1371.
20. Kafalı, Mustafa. “Cengiz Han”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1993).
21. Karabulut, Ali Rıza. Mucemü’l-mahtûtâti’l-mevcûde fî Mektebât-ı İstanbul ve Anadolu. Ts.
22. Kâtip Çelebi, Keşfü’ẓ-ẓunûn ʿan esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn, Beyrut ts.
23. Koca, Ferhat. " Molla Hüsrev", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Ankara: TDV Yayınları, 2020).
24. Koca, Ferhat. “el-Fetâvâ'l Velvâlicîyye”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1995).
25. Kureşî, Ebu Muhammed Muhyiddin Abdülkadir b. Muhammed. el-Cevâhirü’l-mudıyye fî tabakâti’l-Hanefiyye. Riyad: 1993.
26. Leknevî, Muhammed b. Abdülhay b. Muhammed. el-Fevâʾidü’l-behiyye fî terâcimi’l-Ḥanefiyye. Matbaatü’s-Saade, Kahire: 1324.
27. Mehdî Rahmanî Velu - Mensur Çeğetâi, Tarihi Ulamâi Belh, Bünyadı Püzuhüşhâ’î İslâmi, İran: 1386.
28. Meydânî, Abdülganî. el-Lübâb fî Şerhi’l-Kitab. Seyda Yayınları, İstanbul: 2021.
29. Molla Hüsrev, Dürerü’l-ḥükkâm fî şerḥi Ġureri’l-aḥkâm, ts.
30. Muradî, Sahip Nazar. Bedehşan Der Tarih, Kabil: İntişarat Hiyam, 1390 hş.
31. Nesefî, Ebü'l-Berekât Hafızüddin Abdullah b. Ahmed b. Mahmud. Kenzü'd-Dekâik. thk. Said Bekdaş, Medîne: Darü’s-sirac, 2011.
32. Önkal, Ahmet. “Ahnef b. Kays”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1989).
33. Özbek, Ömer. “Kıraat Farklılıklarının Anlama Etkisi”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1, sy 39 (2015): 163-181.
34. Özel, Ahmet. " İbn Âbidîn, Muhammed Emîn", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1999).
35. Özel, Ahmet. " İbn Nüceym, Zeynüddin", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1999).
36. Özel, Ahmet. " Sadrüşşehîd", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2008).
37. Özel, Ahmet. Hanefi Fıkıh Âlimleri ve Diğer Mezheplerin Meşhurları. Ankara: 2014, 4. Baskı.
38. Özen, Şükrü. " İbnü’ş-Şıhne, Lisânüddin", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2000).
39. Sabiry, Atiqurrahman. Ebü’l-Feth el-Velvâlicî’nin İbadetlerle İlgili Fetvâlarının İncelenmesi, ERÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kayseri 2024,(I-XII,1-182).
40. Salman, Hüseyin. “Tohâristan”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2012).
41. Sekafî, Muhammed b. Şedîd. “el-Külliyyâtü’l-fıkhıyye mine'l-Fetâvâ'l-Velvâlicîyye fi'l-Fıkhi'l-Hanefî”, Mecelletü Külliyyeti'ş-Şerîa ve'l-Kânûn, yıl: 2017, cilt:19, sayı:3, s.1621-1656.
42. Sem‘ânî, Ebû Sa‘d Abdülkerîm b. Muhammed. el-Müntehab min mu’cemi Şüyuhi’s-Sem’ani. thk. Muvaffik b. Abdillah b. Abdilkâdir, (Riyâd: Dâru Âlimi’l-Kütüb, 1417).
43. Sem‘ânî, Ebû Sa‘d Abdülkerîm b. Muhammed. et-Taḥbîr fi’l-Muʿcemi’l-kebîr. thk. Münîre Nâcî Sâlim, Bağdad: 1395.
44. Tahtâvî, Ahmed b. Muhammed b. İsmâîl ed-Dûkātî. Hâşiyet-ü Tahtâvî alâ Merâkı’l-Felâh, İstanbul: 1985.
45. Tavşan, Esra. el-Fetâvâ’l Velvâlicîyye’ni̇n Hanefî Nevâzi̇l Li̇teratüründeki̇ Yeri̇ (Bey’ Akdinin Şartları Bağlamında). İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi 2021.
46. Temîmî, Abdülkadir. et-Tabakâtü’s-seniyye fî Terâcimi’l-Hanefiyye. Thk. Abdülfettah Muhammed el-Hulv, Dâru’r-rufâî, 1989.
47. Temizkan, Ahmet. Fıkıh Külli Kaideler, (Kayseri: 2019, ders notları).
48. Topal, Şevket. "Şürünbülâlî", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2010).
49. Vasiliy Vladimiroviç Barthold. Moğol İstilasına Kadar Türkistan. trc: Hakkı Dursun, Kervan Yayınları, İstanbul: 1981.
50. Velvalici, Ebü'l-Feth Zahirüddin Abdürreşid b. Ebi Hanife b. Abdirrezzak el-Hanefi. el-Fetava'l-Velvaliciyye. thk; Mikdad b. Musa Feryevi, Darü'l Kütübi'l İlmiyye, Beyrut: 2003.
51. Yazıcı, İshak. “Semerkandi, Ebü'I-Leys”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2009).
52. Yazıcı, Tahsin. “Belh”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1992).
53. Yıldırım, Mustafa. Mecelle'nin Küllî Kâideleri, (İzmir: 2009, 2.baskı).
54. Yılmaz, Ahmet. " Tohâristan'ın Adı, Çoğrafyası ve Genel Sınırları", Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Taed-62, Mayıs-May 2018 Erzurum.
55. Yılmaz, Esra. “İpek Yolu Hakkında Kısa Bi̇r Değerlendi̇rme”, e-Şarkiyat İlmi Araştırmaları Dergisi/Journal of Oriental Scientific Research (JOSR), cilt 9, sayı 2, s. 672-683, (30 Kasım 2017).
56. Yılmaz, Muharrem. Dürerü’l-Hükkâm Şerh-i Mecelleti’l Ahkâm'ın “Kitabu’l Emânât” Bölümünün Transliterasyonu ve Kaynaklarının Tespiti. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Rize: 2013.
57. Yılmaz, Okan Kadir. Orta Asya Hanefi Fetva Literatürünün Gelişimi ve İcare-i Tâvile (4/10-6/12. Yüzyıllar), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: 2023.
58. Yiğit, İsmail. “Osman”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2007).
59. Zehebi, Ebu Abdullah Şemseddin Muhammed b. Ahmed b.Osman. Siyeru A’lami’n-Nübelâ, thk, Şuayb Arnavut, Hüseyin Esad, Beyrut: Risaleti Alemiyye, 2017.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Diwan

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.











