پایبندی به قوانین اداری در پرتو تعالیم اسلامی در نهادهای تحصیلات عالی

نویسندگان

DOI::

https://doi.org/10.69892/diwan.2026.167

کلمات کلیدی:

ایجاد نظم, پایبندی, شفافیت, قوانین اداری, مسؤولیت پذیری

چکیده

با توجه به این‌که تعهد عملی به قوانین اداری، ستون فقرات نظام خدماتی را تشکیل می‌دهد؛ پایبندی به قوانین اداری در نهادهای تحصیلات عالی نه‌تنها نظم، قانون‌مداری و شایسته‌سالاری را برای ارائه خدمات بیشتر در ساختار ادارات مدرن برای ارباب رجوع و ذی‌نفعان به ارمغان می‌آورد؛ بلکه در آموزه‌های دینی نیز جایگاه والای دارد. بر اساس یافته‌ها مفاهیمی چون؛ مسؤولیت‌پذیری، عدالت، صداقت و امانت داری، ایجاد نظم، برنامه‌ریزی، شایسته‌سالاری،  رعایت اخلاق اداری، ابتکارِعمل، پرهیز از فساد و خیانت؛ از جمله ارزش‌های است که در قرآن‌کریم و سنت پیامبر اسلام صلی الله علیه و سلم و کارنامۀ خلفای راشدین و بزرگان دینی بر مراعات آن تأکید صورت گرفته است، چنانکه التزام به این آموزه‌ها، مستقیم با رعایت و تطبیق قوانین اداری مطابقت دارد. تحقیق حاضر با هدف بررسی تأثیر آموزه‌های اسلامی در تقویت پایبندی به قوانین اداری در محیط تحصیلات عالی، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی از منابع معتبر علمی نشان می‌دهد که اجرای قوانین اداری در پرتو تعالیم اسلامی، زمینه‌ساز ایجاد ادارۀ سالم، خدمت گذار، کارا، اثربخش، شفاف، پاسخ‌گو به نیازمندی‌های مراجعین و باعث شکل‌گیری ادارۀ عاری از فساد، تقلب، بروکراسی، مسؤولیت‌گریزی و قانون شکنی؛ می‌گردد که با اهداف شریعت اسلامی در تحقق عدالت اجتماعی و تحکیم پایه‌های قوانین و مقررات هم‌گام است. 

بیوگرافی نویسندگان

ناصراحمد هروی، پوهنتون جامی

ماستر، دیپارتمنت فقه و قانون، پوهنځی شرعیات،  پوهنتون جامی، هرات، افغانستان.

عبدالرحمن عزیزی، پوهنتون جامی

ماستر، دیپارتمنت فقه و قانون، پوهنځی شرعیات،  پوهنتون جامی، هرات، افغانستان.

مراجع

قرآن کریم

1. ابن حنبل، ابوعبدالله احمد بن محمد. مسند الإمام أحمد بن حنبل. تحقیق. شعیب أرنؤوط. بیروت: مؤسسة الرساله، 1421 هـ.ق.

2. ابن قیم، محمد ابن بی بکر. إعلام الموقعين عن رب العالمين. سعودی: دار ابن الجوزي، 1423 هـ.ق.

3. استانکزی، نصرالله. مبادی حقوق. کابل: انتشارات میوند، 1387هـ.ش.

4. اسلامی، سید محمدهادی. اصول و فنون قانون گذاری. ایران: انتشارات جنگل، 1397 هـ.ش.

5. البخاری، محمد بن إسماعيل أبو عبدالله. الجامع المسند الصحيح البخاري. محقق. محمد زهير بن ناصر الناصر. بیروت: دارطوق النجاة، 1422هـ.ق.

6. البیهقی، احمد بن الحسین بن علی بن موسی. السنن الکبری. محقق. محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیة، 2003 م.

7. الجوهری، إسماعیل بن حماد. الصحاح تاج اللغة و صحاح اللغة. تحقیق. أحمد عبدالغفور عطار. بیروت: دارالعلم للملایین، 1987م.

8. خرم دل، مصطفی. تفسیر نور. تهران: نشر احسان، 1397هـ.ش.

9. دهخدا، علی اکبر. لغت نامه دهخدا. تهران: بی‌جا، 1377هـ.ش.

10. الزحیلی، وهبه بن مصطفی. التفسیرالوسیط. بیروت: دارالفکر، 1422هـ.ق.

11. السیوطی، جلال الدین عبدالرحمن بن ابی بکر. الدرالمنثور فی التفسیر المأثور. بیروت: دارالکتب العلمیه، 1971م.

12. شکری، حنان و شاکر بشیر. واقع إدارة الوقت. غزه: دارالعلم، 2010م.

13. طاهری، انصاری و محمد مسعود. دانشنامة حقوق خصوصی. تهران: نشرمحراب فکر، 1386 هـ.ش.

14. طبري، أبي جعفر محمد بن جرير. جامع البيان في تأويل القرآن. محرر. أحمد إسماعيل شكوكاني. بیروت: دارالسلام، 2001م.

15. الطبری، محمد ابن جریر، جامع القرآن عن تأویل آی القرآن. قاهره: دارالهجر، 1422هـ.ق.

16. عبدالله، نظام الدین. انواع قانون و مراحل قانونگذاری. کابل: انتشارات رسالت،1398هـ.ش.

17. قرضاوی، یوسف. من فقه الدولة فی الاسلام. قاهره: دارالشروق، 1417هـ.ش.

18. کاتوزیان، ناصر. مقدمة علم حقوق. ایران: شرکت سهامی انتشار، 1390هـ.ش.

19. محمدي ري شهري، محمد. ميزان الحكمه. تهران: موسسه علمي فرهنگي دارالحديث، ١٣٨٧ هـ.ش.

20. مصطفی إبراهیم، الزیات أحمد. مجمع اللغة العربیه، معجم الوسیط. قاهره: دارالدعوة، 2011م.

21. النيسابوری، أبوالحسین مسلم بن الحجاج. صحيح مسلم. محقق. محمد فؤاد عبد الباقي. بيروت: دار إحياء التراث العربي، ١٣٧٤ هـ.ق.

22. طبرانی، سلیمان بن احمد. المعجم الأوسط. قاهره: دار الحرمين للطباعة والنشر والتوزيع، بی‌تا.

##submission.downloads##

چاپ شده

2026-01-01

شماره

نوع مقاله

Articles