جلوههای هنری آیات و احادیث در اشعار مولوی محمد حنیف حنیف بلخی
DOI::
https://doi.org/10.69892/diwan.2026.221کلمات کلیدی:
آیات قرآن کریم, احادیث, حنیف حنیف بلخی, شعر معاصر, مفاهیم دینیچکیده
این تحقیق بهبررسی جلوههای هنری آیات قرآن کریم و احادیث نبوی صلیالله علیه و سلم در اشعار مولوی محمد حنیف حنیف بلخی شاعر و نویسندۀ نامآور معاصر بلخ میپردازد. هدف این تحقیق، شناسایی آیات و احادیث در سرودههای شاعر مذکور است که از طریق شعر جامعه را بهسوی ارزشهای اسلامی رهنمایی میکند. مسألۀ تحقیق این است که اشعار حنیف بلخی سرشار از تأثیرات عمیق قرآنی و حدیث نبویصلیالله علیه و سلم بوده که نشان از درک عالمانه و تفسیر شاعرانۀ او از قرآنکریم و حدیث پیامبرصلیالله علیه و سلم دارد، در روزگاری که دگرگونی اجتماعی و فرهنگ بیگانگان بهوفور دیده میشود. این تحقیق با رویکرد تحلیلی- توصیفی به بررسی انعکاس آیات و احادیث در اشعار این شاعر میپردازد و نشان میدهد که چگونه او از این منابع الهام گرفته و مفاهیم دینی را در قالب شاعرانه بیان کرده است. یافتههای تحقیق حاکی از آن است که شاعر مذکور نهتنها بهصورت مستقیم از آیات و احادیث بهره برده؛ بلکه با تفسیر و تأویلهای عالمانه و شاعرانه، آیات قرآنی و احادیث نبوی صلیالله علیه و سلم را در ساختار شعری خود به صورت تلمیح، تضمین، اشاره، مفردات، جمع و کاربرد معانی جای داده است. این بهرهگیری نشان میدهد که او شاعر متعهد به معارف اسلامی بوده و با استفاده از شعر در امور تبیین و ترویج آموزههای اسلامی سود جسته است. نگارندگان میکوشند با تحلیل نمونههایی از اشعار وی، نحوهٔ تأثیرپذیری او از منابع اسلامی را روشن ساخته و جایگاه او را در میان شاعران متأثر از آیات قرآن کریم و احادیث نبوی صلیالله علیه و سلم آشکار نمایند.
مراجع
قرآن¬ کریم
1. اسلامی نژاد آرانی، عباس. اثر پذیری حافظ از قرآن و احادیث. کاشان: مرسل، ۱۳۷۹ هـ.ش.
2. الالوسی البغدادی، شهاب الدین السید محمود. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی. ج ۱۵. لبنان: بیروت، ۱۴۱۵هـ.ق.
3. المیبدی، ابوالفضل رشیدالدین. کشف الاسرار و عدة الابرار. جلد هشتم. چاپ هفتم. تهران: امیر کبیر، ۱۳۸۸هـ.ش.
4. انصاری، خواجه عبدالله. تفسیر ادبی و عرفانی قرآن مجید. چاپ چهاردهم. تهران: اقبال، ۱۳۸۰هـ.ق.
5. انوشه، حسن و دیگران. دانشنامۀ ادب فارسی. ج3، چاپ دوم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۱هـ.ق.
6. بخاری، محمد بن اسماعیل. صحیح البخاری، ج۱، بیروت: دار طوق النجاه، ۱۴۲۲هـ.ق.
7. پانی پتی، ثناءالله. احکام و مسایل فقه حنفی به زبان ساده. بی¬جا: بی¬نا، ۱۳۹۴هـ.ش.
8. حنیف بلخی، محمد حنیف. ارمغان بلخ. بلخ: مطبعۀ دولتی، ۱۳۴۶هـ.ق.
9. حنیف بلخی، محمدحنیف. پرطاووس؛ شعر فارسی در آریانا. بی¬جا: بی¬نا، ۱۳۶۴هـ.ش.
10. حنیف بلخی، محمد حنیف. نیزار. پشاور: بی¬نا، ۱۳۶۵هـ.ش.
11. حنیف بلخی، محمد حنیف. دیوان حنیف بلخی. پشاور: بی¬نا، ۱۳۸۱هـ.ش.
12. حنیف بلخی، محمد حنیف. تضمینات: انتشارات نعمانی، ۱۳۸۵هـ.ش.
13. حنیف بلخی، محمد حنیف. اسرار و احوال دل: مطبعه طباعتی و صنعتی احمد، ۱۳۸۸هـ.ش.
14. خالد، عمرو. اصلاح قلب¬ها بر اساس منابع اهل سنت. ترجمه سمیه اسکندری¬فر، چاپ سوم. مشهد: واسع، ۱۳۹۱هـ.ش.
15. خلیق، صالح محمد. تاریخ ادبیات بلخ (از کهن¬ترین روزگاران تا اوایل سدۀ بیست و یکم). کابل: انجمن نویسندگان بلخ،۱۳۸۷هـ.ش.
16. دهلوی، شاه ولی الله. معانی قرآن کریم. مدینه منوره، بی¬تا.
17. دیوبندی، شبیراحمد. تفسیر کابلی. مترجم محمود حسن دیوبندی. دورۀ سه جلدی. بی-جا: بی¬نا، ۱۴۰۰هـ.ش.
18. زرین¬کوب، عبدالحسین. نقد ادبی، جلد اول. چاپ چهارم. تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۹هـ.ش.
19. عثمانی، محمد شفیع. تفسیر معارف القرآن. مترجم محمد یوسف حسین پور. چاپ پنجم. تربت جام: احمد جام، ۱۳۸۷هـ.ش.
20. قزوینی، محمد بن یزید. سنن ابن ماجه: انتاشارات الریاض، بی¬تا.
21. قطب، سید. فی ظلال القرآن. مترجم مصطفی خرم دل. تهران: احسان، ۱۳۸۷هـ.ش.
22. مولوی بلخی، جلال الدین محمد. مثنوی معنوی از روی تصحیح نیکلسون به کوشش مهدی آذر یزدی خرمشاهی. چاپ هشتم. تهران، ۱۳۸۴هـ.ش.
23. مخلص، عبدالرؤف. انوارالقران گزیدهای از سه تفسیر فتح القدیر امام شوکانی و دیگران. ج۵: انتشارات شیخ الاسلام احمد جام، ۱۳۸۸ هـ.ش.
24. نیشابوری، مسلم بن حجاج. صحیح مسلم. ج۱: انتشارات حرمین، ۱۳۹۵هـ.ش.
25. همایی، جلال الدین. فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: اهورا، ۱۳۸۹هـ.ش.
##submission.downloads##
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Diwan International Scientific and Research Journal
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 می باشد.
