بررسی مبانی فقهی جریمۀ مالی در باب تعزیرات
DOI::
https://doi.org/10.69892/diwan.2025.94کلمات کلیدی:
تعزیرات, تعزیر مالی, جریمه, جریمه مالی, جریمه نقدی, جرایم تعزیریچکیده
تعزیرات گونههای مختلفی دارد که یکی از گونههای آن جریمۀ مالی بوده، در مورد جواز و عدم جواز آن اختلاف فقهی وجود دارد و تاکنون دو دیدگاه جواز و عدم جواز در این مسأله از اندیشهوران اسلامی نقلشده است. جریمهٔ نقدی یا مالی در دوران معاصر از کاربردیترین تعزیر بازدارنده در مبحث جرایم و جنایات شمرده میشود. سؤال این است که در زمان حاضر، کارآرایی دیدگاه جواز جریمه مالی بیشتر بوده و یا کارآرایی دیدگاه عدم جواز؟ این مقاله با در نظرداشت این پرسش، به روش توصیفی- تحلیلی با استفاده از کتابخانههای فزیکی و مجازی، با بررسی دلایل هر دو فریق مجوز و مانع و بیان علتهای اختلاف دیدگاهها، به این نتیجه رسید که جواز جریمۀ مالی براساس اتکاء بر آیات، روایات، آثار صحابه، قیاس اولویت و مصلحت مردم، جامعه و ضرورت حفظ نظام، راجح است و بازدارندگی آن نسبت به هر تعزیر دیگری در این دوران بیشتر به نظر میرسد.
مراجع
قرآن کریم
ابن الهمام، کمال الدین محمد بن عبدالواحد سیواسی. فتح القدیر، بیروت: دار الفكر، بی تا.
ابن بطال، أبو الحسن علی بن خلف بن عبد الملك بکری قرطبی. شرح صحیح البخارى. تحقیق. ابو تمیم یاسر بن ابراهیم. ریاض: مكتبه الرشد، چاپ دوم. 1423 هـ.ق – 2003 م.
ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم بن تیمیه تقی الدین حرانی. الحسبة فی الاسلام. بیروت: دار الكتب العلمیه، چاپ اول. بی تا.
ابن رشد، ابو الولید محمد بن احمد قرطبی. بدایه المجتهد و نهایه المقتصد. مصر: مطبعة مصطفى البابی الحلبی واولاده، چاپ چهارم. 1395 هـ.ق/ 1975 م
ابن عابدین، محمد امین بن عمر شامی حنفی. رد المحتار علی الدر المختار. بیروت: دار الفکر، چاپ دوم. 1412 هـ.ق - 1992 م
ابن عاشور، محمد طاهر بن عاشور تونسی. التحریر والتنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، چاپ اول. 1420 هـ.ق.
ابن فرحون، ابراهیم بن علی بن محمد برهان الدین الیعمری. تبصره الحكام فی اصول الاقضیه ومناهج الاحكام .مصر: مكتبه الكلیات الازهریة، چاپ اول. 1406 هـ.ق - 1986 م.
ابن قدامه، ابو محمد موفق الدین عبد الله بن احمد بن محمد بن قدامه جماعیلی مقدسی دمشقی. المغنی. مصر: مكتبه القاهره. 1388 هـ.ق - 1968 م.
ابن قیم الجوزیة، ابو عبدالله محمد بن ابی بكر بن ایوب بن قیم الزرعی. الطرق الحكمیه فی السیاسه الشرعیه. تحقیق. نایف احمد الحمد. مکه مکرمه: دار عالم الفوائد، چاپ اول. 1428 هـ.ق.
ابن ماجه، محمد بن یزید ابوعبدالله قزوینی. سنن ابن ماجه. تحقیق. محمدفواد عبدالباقی. بیروت: دار الفكر، بی تا.
ابن نجیم مصری، زین الدین بن ابراهیم. البحر الرائق شرح كنز الدقائق. تحشی: محمد بن حسین بن علی طوری حنفی- ابن عابدین شامی. بیروت: دار الكتاب الاسلامی، چاپ دوم، بی تا.
اصبحی، مالک بن انس بن عامر ابوعبدالله مدنی. موطأ الامام مالك. تعلیق: محمد فؤاد عبد الباقی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. 1406 هـ.ق – 1985 م.
بابرتی، اکمل الدین محمد بن محمد رومی. العنایة شرح الهدایة. بیروت: دار الفكر، چاپ اول. ١٣٨٩ هـ.ق - ١٩٧٠ م.
بخاری، محمد بن اسماعیل ابوعبدالله جعفی. صحیح البخاری. تحقیق. محمد زهیر بن ناصر الناصر. ترقیم. محمد فؤاد عبد الباقی. بیروت: دار طوق النجاة، چاپ اول. 1422 هـ.ق.
بهوتی، منصور بن یونس حنبلی مصری. دقائق أولی النهى لشرح المنتهى (المعروف بشرح منتهى الإرادات). بیروت: عالم الكتب، چاپ اول. 1414 هـ.ق - 1993 م
بهوتی، منصور بن یونس حنبلی مصری. كشاف القناع عن متن الإقناع. بیروت: دار الكتب العلمیه، بی تا.
تهانوی، محمد علی فاروقی حنفی هندی. کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم. تحقیق. علی دحروج. بیروت: مکتبة لبنان ناشرون، چاپ اول. 1996 م.
حجاوی، شرف الدین موسی بن احمد ابوالنجا مقدسی حنبلی. الإقناع فی فقه الإمام أحمد بن حنبل. تحقیق. عبد اللطیف محمد موسى سبكی. بیروت: دار المعرفة، بیتا.
رحمانی، خالد سیف الله هندی. قاموس الفقه. کراچی: زمزم پبلشرز، چاپ اول. 2015 م.
زحیلی، وَهْبَة بن مصطفی. الفقه الإسلامی وأدلته. دمشق: دار الفكر، طبع دوازدهم. بیتا.
زحیلی، وهبه بن مصطفی. التفسیر المنیر فی العقیدة والشریعة والمنهج. دمشق: دارالفكر المعاصر، چاپ دوم. 1418 هـ.ق.
سرخسی، شمس الائمه ابوبکر محمد بن بن احمد بن ابی سهل. المبسوط. تحقیق. خلیل محی الدین المیس. بیروت: دار الفكر للطباعة والنشر والتوزیع، چاپ اول. 1421 هـ.ق- 2000 م.
سعدی، عبد الرحمن بن ناصر. تیسیر الكریم الرحمن فی تفسیر كلام المنان. تحقیق. عبد الرحمن بن معلا اللویحق. بیروت: مؤسسه الرساله، چاپ اول. 1420هـ.ق -2000 م.
سجستانی، ابوداؤود سلیمان بن اشعث الازدی. سنن ابی داؤود. تحقیق. شعَیب ارنؤوط - محَمَّد كامِل قره بللی. بیروت: دار الرسالة العالمیة، چاپ اول. 1430 هـ.ق – 2009 م.
شافعی، ابوعبدالله محمد بن ادریس مطلبی قرشی مكی. کتاب الام. بیروت: دار المعرفه، 1410 هـ.ق/ 1990 م.
شیرازی، ابراهیم بن علی بن یوسف ابو إسحاق. المهذب فی فقه الإمام الشافعی. بیروت: دارالکتب العلمیة، بی تا.
صنعانی، امیر عزالدین محمد بن إسماعیل بن صلاح. سبل السلام. قاهره: مكتبه مصطفى البابی الحلبی، چاپ چهارم. 1379 هـ.ق – 1960 م.
طحاوی، ابوجعفر احمد بن محمد بن سلامه ازدی حجری مصری حنفی. شرح مشكل الآثار. تحقیق. شعیب الأرنؤوط. بیروت: مؤسسة الرسالة، چاپ اول. 1415 هـ.ق، 1494 م.
طرابلسی، علاءالدین علی بن خلیل حنفی. معین الحكام فیما یتردد بین الخصمین من الأحكام. بیروت: دار الفکر، بی¬تا.
عثمانی، محمد تقی بن محمد شفیع. درس ترمذی. تحقیق. رشید اشرف سیفی. کراچی: مکتبة دار العلوم کراچی، چاپ جدید. 1431 هـ.ق - 2010 م.
عوده، عبدالقادر. التشریع الجنائی الإسلامی مقارناً بالقانون الوضعی. بیروت: دار الكاتب العربی، بی تا.
عینی، بدرالدین ابومحمد محمود بن احمد بن موسی، غیتابی حنفی. عمدة القاری شرح صحیح البخاری. بیرت: دار إحیاء التراث العربی، بیتا.
قرافی، ابو العباس احمد بن ادریس صنهاجی. الفروق اوانوار البروق فی انواء الفروق (مع الهوامش). تحقیق. خلیل المنصور. بیروت: دار الكتب العلمیة. 1418 هـ.ق - 1998 م.
قرضاوی، یوسف. فقه الزکاة. بیروت: موسسة الرسالة، چاپ دوم. 1393 هـ.ق.
قرطبی، شمس الدین ابوعبدالله محمد بن احمد انصاری خزرجی. الجامع لأحكام القرآن. تحقیق. احمد البردونی و ابراهیم اطفیش. قاهره: دار الكتب المصریه، چاپ دوم. 1384 هـ.ق - 1964م.
قماطی، حمید محمد. العقوبات المالیه بین الشریعه والقانون. طرابلس: المنشأه العامه للنشر والتوزیع والإعلان. 1986 م.
کاسانی، علاء الدین ابو بكر بن مسعود حنفی. بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. بیروت: دار الكتب العلمیه، چاپ دوم. 1406 هـ.ق - 1986 م.
كشمیری، محمد انور شاه بن معظم شاه دیوبندی هندی. العرف الشذی. تحقیق. محمود احمد شاکر. بیروت: دار التراث العربی، چاپ اول. 1425 هـ.ق - 2004 م.
مختار شنقیطی، محمد بن محمد. شرح زاد المستقنع. ریاض: الرئاسة العامة للبحوث العلمیة والإفتاء - الإداره العامه لمراجعه المطبوعات الدینیه، چاپ اول. 1428 هـ.ق- 2007 م.
مناوی، محمد عبد الرؤوف. التوقیف على مهمات التعاریف. تحقیق. محمد رضوان الدایه.بیروت: دار الفكر المعاصر، چاپ اول. 1410هـ.ق.
النووی، أبو زكریا محی الدین یحیى بن شرف بن مری. المنهاج شرح صحیح مسلم بن الحجاج. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم. 1392 هـ.ق.
النووی، ابوزكریا محیی الدین یحیى بن شرف مری. المجموع شرح المهذب. بیروت: دارالفکر، بیتا.
نیشاپوری، مسلم بن الحجاج. صحیح مسلم. محقق. محمد فؤاد عبد الباقی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بیتا.
ابن الهمام، کمال الدین. فتح القدیر. بیروت: دار الفكر، بی تا.
##submission.downloads##
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2024 Diwan International Scientific and Research Journal

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 می باشد.










