اصول قرآنی دفاع پیشگیرانه و نقش بازدارندگی آن در مقابله با تهدیدات نظامی

نویسندگان

DOI::

https://doi.org/10.69892/diwan.2025.98

کلمات کلیدی:

اصول قرآنی, بازدارندگی, تهدیدات نظامی, دفاع پیشگیرانه

چکیده

بدون شک دفاع پیشگیرانه یکی از بهترین راهبرد‌های استراتژیک برای جلوگیری از تهدیدات نظامی دشمن بوده که با اجرای یک سلسله اصول تحقق می‌یابد. کشف و استخراج این اصول از معارف قرآنی ابتکار جدید و به‌عنوان یک ضرورت مبرم تلقی می‌شود. از این‌رو هدف اصلی این تحقیق، استخراج اصول دفاع غیر عامل از آموزه‌های قرآنی و نقش بازدارندگی آن در مقابله با تهدیدات نظامی می‌باشد. روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی با استفاده از شیوۀ تحلیل مقاصدی آیات و با اتکاء بر منابع کتابخانه­ای است. نتایج نشان می‌دهد که قرآن‌ کریم در آیات فراوانی به اصول دفاع غیر عامل اشاره داشته و این اصول به‌گونۀ‌ فرایندی برای بازدارندگی نظامی نقش دارد. بدین گونه که نخست باتوجه به اصل اختفاء، تلاش برای دیده نشدن مراکز ویژه، توسط دشمن بوده که درصورت دیده شدن، با استفاده از اصل استتار و فریب، کوشش بر عدم ‌شناسایی می‌باشد. درصورت شناسایی، باتوجه به اصل مکان‌یابی، غیر قابل هدف‌گیری بوده و به فرض این‌که اگر مورد هدف قرارگیرد، با تکیه به اصل مقاوم‌سازی، پراکندگی و اعلام خبر، آسیب‌ناپذیر باشد و درصورت آسیب‌پذیری، باتوجه به اصل مدیریت بحران، به‌سرعت قابل ‌بازسازی، احیاء و امکان تداوم فعالیت دوباره را داشته باشد.

بیوگرافی نویسنده

عبدالرحیم رحیمی، پوهنتون بلخ

پوهنمل. دکتور، عضو کادر علمی پوهنحی شرعیات، دیپارتمنت تعلیمات اسلامی، پوهنتون بلخ.

مراجع

قرآن‌ کریم

ابن حجر، احمد بن علی. فتح الباری. بیروت: دار المعرفه، 1379 هـ.ق.

ابن عاشور، محمد الطاهر. التحریر والتنویر. تونس: الدار التونسیة للنشر، ۱۹۸۴ م.

ابن عجیبه، احمد بن محمد. البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید. قاهره: دکتر حسن عباس زکی، 1419 هـ.ق.

ابن عطیه، عبدالحق بن غالب. المحرر الوجیز فى تفسیر الكتاب العزیز. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1422 هـ.ق.

ابن کثیر، اسماعیل. البدایة والنهایة. بیروت: دارالفکر، 1407 هـ.ق.

ابن کثیر، اسماعیل. تفسیر ابن کثیر. بیروت: دارالکتب العلمیة 1419 هـ.ق.

ابن ملقن، عمر بن علی. غریب القرآن. بیروت: عالم الکتب، 1408 هـ.ق.

ابن منظور، محمد بن مکرم. لسان العرب. بیروت: دارصادر، 1414 هـ.ق.

ابوزهره، محمد. زهرة التفاسیر. بیروت: دارالفکر، بی‌تا.

اسکندری، حمید. آشنایی مقدماتی با پدافند غیرعامل. تهران: بوستان حمید، 1390 هـ.ش.

اسکندری، حمید. فرهنگ واژگان موضوعی پدافند غیرعامل. تهران: بوستان حمید، 1391 هـ.ش.

افتخاری، اصغر. کالبدشکافی تهدید. تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین، 1385 هـ.ش.

افتخاری، اصغر. مقاومت در اسلام؛ نظریه و الگو. تهران: مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور، 1399 هـ.ش.

آقابخشی، علی. فرهنگ علوم سیاسی. تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، ۱۳۷۶ هـ.ش.

امینی، مهدی. فرهنگ واژگان و اصطلاحات پدافند غیرعامل در قرآن‌ کریم. تهران: سفیر اردهال،1391 هـ.ش.

الاندلسی، محمد بن یوسف. البحر المحیط فی التفسیر. بیروت: دارالفکر، 1420 هـ.ق.

البخاری، محمد بن اسماعیل. صحیح البخاری. بیروت: دار ابن کثیر، 1407 هـ.ق.

بقاعی، ابراهیم بن عمر. نظم الدرر فی تناسب الآیات والسور. بیروت: دارالکتب العلمیة، هـ.ق.

البیضاوی، عبدالله بن عمر. تفسیر البیضاوی. بیروت: دار إحیاءالتراث العربی، 1418 هـ.ق.

پانی‌پتی، ثناءالله. التفسیر المظهری. کویته: مکتبه رشیدیه، 1412 هـ.ق.

ثعلبی، احمد بن ابراهیم. الکشف و البیان عن تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1422 هـ.ق.

حقی، اسماعیل بن مصطفی. روح البیان. بیروت: دارالفکر، بی‌تا.

خرم‌دل، مصطفی. تفسیر نور. تهران: انتشارات احسان، 1386 هـ.ش.

دهخدا، علی‌اکبر. لغتنامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، 1377 هـ.ش.

راغب اصفهانی، محمد. المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالقلم، 1412 هـ.ق.

رحیمی، عبدالرحیم. "صورت‌بندی قرآنی سیاست بازدارندگی در مقابله با تهدیدهای نظامی". مجله علمی- پژوهشی علوم سیاسی 26/103 (1402 هـ.ش). 93-127.

الزمخشری، محمود بن عمر. الكشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتاب العربی، 1407 هـ.ق.

سمرقندی، نصر بن محمد. بحرالعلوم. بیروت: دارالفکر، 1416 هـ.ق.

سیوطی، عبدالرحمن. الدرالمنثور. بیروت: دارالفکر، 1993 م.

شوکانی، محمد بن علی. فتح القدیر. بیروت: دار ابن کثیر، 1414 هـ.ق.

طبرانی، سلیمان بن احمد. التفسیر الکبیر. اردن: دار الکتاب الثقافی، 2008 م.

طنطاوی، سیدمحمد. التفسیرر الوسیط للقرآن الکریم. القاهرة: دار نهضة‌ مصر للطباعة والنشر والتوزیع، 1997 م.

العمید، سامی عوض. معجم المصطلحات العسکریة. عمان: دار أسامة للنشر والتوزیع، 2008 م.

فخررازی، محمد بن عمر. مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1420 هـ.ق.

فراء، یحیی بن زیاد. معانی القرآن. القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1980 م.

القزوینی، محمد بن یزید. سنن ابن ماجه. بیروت: دار الرسالة، 1430 هـ.ق.

کاظمی، علی اصغر. مدیریت بحران‌های بین‌المللی. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1366 هـ.ش.

الکیّالی، عبدالوهاب. موسوعة السیاسة. بیروت: دار الهدی، بی‌تا.

لارنس، فریدمن. بازدارندگی. مترجم: فریبا پالیزی. تهران: مهاجر، 1386 هـ.ش.

محمدی‌سیرت، حسین. اصول مدیریت بحران در قرآن‌ کریم. تهران: دانشگاه امام صادق، 1391 هـ.ش.

المراغی، احمد. تفسیر المراغی. مصر: مصطفی البابی الحلبی، 1365 هـ.ق.

میرسمیعی، سیدمحمد. کلیات دفاع غیرعامل. تهران: انتشارات پشتیبان، 1395 هـ.ش.

نظرزاده، عبدالله. فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن‌ کریم. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1396 هـ.ش.

الواقدی، محمد بن عمر. المغازی. بیروت: دار الأعلمی 1409 هـ.ق.

یاسی، رحمان. کلیات پدافند غیرعامل. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق، 1390 هـ.ش.

##submission.downloads##

چاپ شده

2025-01-07

شماره

نوع مقاله

Articles