Ali Şîr Nevaî ve Sultan Hüseyin Baykara Döneminde Tarihçiliğin Gelişimindeki Rolü

Özet

Sultan Hüseyin Baykara’nın Herat’ta iktidara gelmesi ve bu dönemde kültür ve sanatın gelişimine dikkat etmesi ile Herat şehri yeniden bilim, kültür, edebiyat ve sanatın merkezi haline geldi. Bu dönemde büyük âlimler, şairler, bilginler, yazarlar ve tarihçiler, sarayın desteğiyle bir araya gelerek büyük ilmî, edebî, sanatsal, tarihi ve kültürel eserler meydana getirmişler ve çeşitli ekoller kurmuşlardır. Bu dönemde oluşturulan ekollerden biri de bu dönemde Emir Alişir Nevai ve diğer büyük tarihçilerin desteğiyle
kurulan Herat Tarihçiliği ekolü’dür. Moğol, İlhanlı ve Timurlular dönemleri tarihçiliği hareketinin devamı olan bu ekol, geçmişin tarihçilik geleneğini takip ederek yeni bir tarihçilik kültürünü geliştirdi. Bu dönemin tarihçiliği Timurlular devletinin çöküşünden
sonra da hayatta kaldı ve Hint Baburileri ve İran Safevilerine kadar ulaştırıldı. Bu ekolün tarihçilerinden biri olan Emir Ali Şir Nevai’ bu tarihçilik akımının kurucusu ve destekçisidir. Geride bıraktığı tarihi eserleri onun tarih ilmine erişimini ve tarihçiliğe olan ilgisini  östermektedir. Kültürel ve sosyal bir tarih görüşüne sahip olan Nevai’nin tarih yazımında edebî ve kültürel zihniyetinin müdahalesi daha etkili olup, bıraktığı kitaplar ve tarihi risaleler önemlidir. Nevai’nin bir diğer makamı ise, bu dönemin tarihine ve tarihçiliğine olan yoğun ilgisi ve desteğidir. Büyük tarih kütüphanesi ve tarihçilere verdiği destek, bu dönemde tarihçilik hareketinin gelişmesine yol açmıştır. Bu dönemde hand Mir, Kaşifi, Semerkandi ve diğerleri gibi büyük tarihçilerin ortaya çıkması ve ona adanmış birçok tarihi eserin yaratılması, bu dönemin tarihçiliğindeki derin etkisini ve rolünü göstermektedir.