حکم فقهی تهیۀ غذا توسط بازماندگان میت در ایام تعزیت از دیدگاه فقه حنفی

نویسندگان

DOI::

https://doi.org/10.69892/diwan.2026.164

کلمات کلیدی:

اطعام اهل میت, عزاداری, فقه حنفی, مقاصد شریعت, مشقت مالی, مواسات, تسلیت

چکیده

این تحقیق به بررسی فقهی و مقاصدی حکم تهیه‌ی غذا توسط بازماندگان میت در ایام وفات از منظر فقه حنفی می‌پردازد. هدف اصلی تحقیق، تبیین جایگاه این سنت اجتماعی در چارچوب مقاصد شریعت و ارزیابی سازگاری آن با اصول رحمت، مواسات و رفع حرج است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌ها از منابع معتبر فقهی و حدیثی استخراج شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که تهیه غذا توسط خانواده متوفی برای دیگران در فقه حنفی مکروه تحریمی است و در شرایطی ممکن است به حرمت برسد؛ زیرا این عمل موجب فشار مالی و اجتماعی بر بازماندگان می‌شود و با روح تسهیل و رفع مشقت در شریعت ناسازگار است. در مقابل، مستحب است که همسایگان و اقوام برای تسلی خاطر بازماندگان غذا فراهم کنند، چنان‌که سنت نبوی نیز بر آن تأکید دارد. نتیجه نهایی بیانگر آن است که التزام به آموزه‌های شریعت در برگزاری مراسم عزاداری، سبب احیای روح همدلی، جلوگیری از بدعت‌های اجتماعی، و حفظ مقاصد اخلاقی اسلام می‌شود.

بیوگرافی نویسندگان

ذکی الله ذکی، پوهنتون تخار

پوهندوی، دوکتور، دیپارتمنت فقه و قانون، پوهنڅی شرعیات، پوهنتون تخار، تخار، افغانستان.

جلیل احمد جلیل، پوهنتون اسلامی بین المللی افغان

پوهنمل، دیپارتمنت قضاء و سیاست شرعی، پوهنڅی شرعیات، پوهنتون اسلامی بین المللی افغان، کابل، افغانستان.

مراجع

قرآن کریم

1. ابن ابی شیبه، ابوبکر عبد الله بن محمد. المصنَّف. ریاض: دار کنوز، چاپ اول، 1436هـ.ق.

2. ابن رشد، محمد بن احمد. التحصیل والبیان. بیروت: دار الغرب الإسلامی، چاپ دوم، 1408هـ.ق.

3. ابن عابدین، محمد أمین بن عمر. رد المحتار. مصر: مکتبة مصطفی الحلبي، چاپ دوم، 1386هـ.ق.

4. ابن قدامه، موفق الدین عبد الله بن احمد. الکافي في فقه الإمام أحمد. بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1414هـ.ق.

5. ابن قدامه، موفق الدین، عبد الله بن احمد. المغني. ریاض: دار عالم الکتب، چاپ سوم 1417هـ.ق.

6. ابن ماجه، محمد بن یزید. سنن ابن ماجه. بی¬جا: دار إحیاء الکتب العربیة، بی‌ط، بی‌تا.

7. ابن ملقن، عمر بن علي، عجالة المحتاج إلی توجیه المنهاج. اردن: دار الکتاب، بی‌ط 1421هـ.ق.

8. ابن همام، کمال الدین محمد بن عبد الواحد. فتح القدیر. مصر: مکتبه مصطفی حلبی، چاپ اول، 1389هـ.ق.

9. ابو داود، سليمان بن اشعث. سنن أبي داود. محقق: شعیب ارنووط، بی‌جا: دار الرسالة العالمیة، چاپ دوم، 1430 هـ.ق.

10. بخاری، محمىد بن اسماعیل. صحیح البخاری. دمشق: دار ابن کثیر، چاپ پنجم، 1414هـ.ق.

11. بهوتی، منصور بن يونس. کشاف القناع عن متن الإقناع. ریاض: مکتبة النصر الحدیثة، بی‌ط، بی‌تا.

12. بیهقی، أبو بکر بن حسین. دلائل النبوة. بی‌جا: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1408هـ.ق.

13. بیهقی، أبوبکر احمد بن حسین. السنن الکبری. بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ سوم، 1424هـ.ق.

14. ترمذی، محمد بن عیسی. الشمائل المحمدیة والخصائل المصطفویة. مکة المکرمة: المکتبة التجاریة ، چاپ اول، 1413هـ.ق.

15. خطیب تبریزی، محمد بن عبد الله. مشکاة المصابیح. بیروت: مکتبه اسلامی، چاپ سوم، 1985م.

16. دار قطنی، علی بن عمر بن أحمد. سنن الدار قطني. بیروت: مؤسسة الرسالة، چاپ اول، 1424هـ.ق.

17. دمیری، کمال الدین، محمد بن موسی. النجم الوهاج في شرح المنهاج. جدة: دار المنهاج، چاپ اول 1425هـ.ق.

18. سرخسی، محمد بن أحمد بن أبي سهل. المبسوط. مصر: المکتبة السعادة، بی‌ط، بی‌تا.

19. سندی، محمد عبد الهادی. حاشیة السندي علی سنن ابن ماجة. بیروت: دار الجیل، چاپ دوم، بی‌تا.

20. سهارنفوری، خلیل احمد. بذل المجهود في حل سنن أبي داود. هند: مرکز شیخ ندوی، چاپ اول، 1427هـ.ق.

21. سید سابق، (ت: 1420هـ). فقه السنة. بیروت: دار الکتاب العربي، چاپ سوم 1397هـ.ق.

22. شرنبلالی، حسن بن عماره بن علی. مراقي الفلاح. بی‌جا: مکتبه عصری، چاپ اول، 1425هـ.ق.

23. شوکانی، محمد بن علی. نیل الأوطار. مصر: دار الحدیث، چاپ اول، 1413هـ.ق.

24. شیبانی، احمد بن محمد بن حنبل. مسند احمد. بی‌جا: مؤسسة الرسالة، چاپ اول، 1421هـ.ق.

25. شیرازی، ابو اسحاق، ابراهیم بن علی بن یوسف. المهذب في فقه الإمام الشافعي. بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌ط، بی‌تا.

26. طحاوی، أبو جعفر أحمد بن محمد بن سلامة مصری، حنفی. شرح معاني الآثار. بیروت: عالم الکتب، چاپ اول، 1414هـ.ق.

27. طحطاوی، أحمد بن محمد بن إسماعیل. حاشیة الطحطاوي علی مراقي الفلاح. بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1418هـ.ق.

28. عظیم آبادی، شرف الحق، محمد اشرف بن امیر بن علی بن حیدر. عون المعبود شرح سنن أبي داود. بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1415هـ.ق.

29. عمرانی، یحیی بن أبی الخیر. البیان في مذهب الإمام الشافعي. جدة: دار المنهاج، چاپ اول 1421هـ.ق.

30. قرافی، شهاب الدین، احمد بن ادریس. الذخیرة. بیروت: دار الغرب اسلامی، چاپ اول، 1994م.

31. گروه از نویسندگان، الفتاوی الهندیة. مصر: المطبعة الکبری الأمیریة، چاپ دوم 1310هـ.ق.

32. گروه از نویسندگان، فتاوی اللجنة الدائمة. ریاض: رئاسة إدارة البحوث العلمیة والإفتاء، بی‌ط، بی‌تا.

33. محمد بن یوسف مواق. التاج والإکلیل. بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1416هـ.ق.

34. ابن حاج، محمد بن محمد. المدخل. بیروت: دار التراث، بی‌ط، بی‌تا.

35. مرداوی، محمد بن مفلح. الفروع و تصحیح الفروع. بیروت: مؤسسة الرسالة، چاپ اول 1424هـ.ق.

36. مصطفی البغا، علی الشربجی. الفقه المنهجی علی مذهب الإمام الشافعي. دمشق: دار القلم، چاپ چهارم، 1413هـ.ق.

37. نووی، أبو زکریا، محیی الدین یحیی بن شرف، روضة الطالبین. بیروت: المکتب الإسلامي، چاپ سوم 1412هـ.ق.

38. هروی، علی بن سلطان محمد. مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح. بیروت: دار الفکر، چاپ اول، 1422هـ.ق.

39. هروی، علی قاری، نور الدین، علی بن سلطان محمد هروی. فتح باب العنایة بشرح النقایة. بيروت: دار الأرقم، چاپ اول، 1418هـ.ق.

##submission.downloads##

چاپ شده

2026-01-01

شماره

نوع مقاله

Articles