Cemaâleddîn-i Afgânî'nin el-Kitâbâtu's-Siyâsiyye İsimli Eseri Üzerine Bir İnceleme

Özet

Cemâleddîn Afgânî daha hayatta iken öne sürdüğü fikirleri ve savunduğu düşünceleriyle birçok araştırmacının dikkatini çekmeyi başaran ve hakkında çokça yazılar yazılmış olan bir fikir ve aksiyon adamıdır. Ölümünden sonra ise kelimenin tam anlamıyla araştırmacıların ilgi odağı haline gelmiştir. Vefatından bu yana hakkında çok sayıda kitap ve eserler yazılmıştır. Nitekim vefatının üzerinden bir asırdan fazla bir zaman geçmiş olmasına rağmen, günümüz 21. yüzyılında dahi Afgânî fenomeni canlılığını korumaya devam etmektedir. Araştırmacılar, Afgânî’yi konu edinen kaynakları nereli olduğu ve mezhebibinin neolduğu dair temelde iki kategoriye ayırmaktadırlar. Afgânî’nin vefatından (1897) itibaren 1963’e kadarki dönemde ortaya çıkan eserler çoğunlukla Afgânî’nin Afganistanlı ve Mezhebinin ehl-i sünnet olduğunu savunmuştur. Afgânî’nin hayatının değişik yönlerini ele alan bu eserlere baktığımızda biyografik kaynakların çokluğu dikkatimizi çekmektedir. Dr. Muhammed Ammâre, Afgânî’nin siyasi, dinî ve sosyal konulu konuşma ve yazılarından oluşan el-‘Amâlu’l-Kâmile adlı eserini tahkik etmiştir. Bu çalışmanın temel konusu da söz konusu eserin ikinci cildi olan el-Kitâbâtu’s-Siyâsiyye isimli eserin muhtevasını incelemek ve Afgânî’ye ait dini, siyasi, ilmi vb. bilgi ve düşünceleri ortaya koymaktır. Araştırmaya konu olan bu eserde Afgânî, doğu problemi başlığı altında Osmanlı imparatorluğunun müspet ve menfi yönleri ayrıntılı olarak ele almakta ve İslâm birliği, hilafetin devamı, İslamî devlet, İslam’da asabiyet, Müslümanların gerileme sebepleri ve bundan kurtulmanın yolları gibi sorunları Kur’ân-ı Kerim ve hadisler ışığında açıklamaktadır.